Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dyrektor we współpracy

24 lutego 2018

NR 80 (Marzec 2017)

Edukacja dla mądrości

0 43

Działania podejmowane przez rodziców, nauczycieli i inne osoby wchodzące w kontakt z dziećmi często ukierunkowane są na rozwijanie szeroko rozumianej mądrości młodych odbiorców.

O mądrości myśli się w szerokim kontekście, nie tylko utożsamiając ją z domeną uczonych czy też osób wykazujących się wysokim ilorazem inteligencji. Mądrość może przejawiać się na różne sposoby, stąd też drogi jej pielęgnowania mogą być zróżnicowane. W 2016 r. na rynku wydawniczym pojawiły się dwie ciekawe pozycje książkowe autorstwa Elżbiety Płóciennik, które dotyczą edukacji dla mądrości. Elżbieta Płóciennik jest doktorem nauk humanistycznych, nauczycielem dyplomowanym z 25-letnim stażem pracy zawodowej w przedszkolu, adiunktem w Katedrze Pedagogiki Przedszkolnej i Wczesnoszkolnej na Wydziale Nauk o Wychowaniu Uniwersytetu Łódzkiego. Bogate doświadczenie zawodowe i szeroko zakrojona wiedza autorki zaowocowały publikacjami, z których pierwsza nosi tytuł Rozwijanie mądrości dziecka. Koncepcja i wskazówki metodyczne, a druga została zatytułowana Rozwijanie mądrości w praktyce edukacyjnej. Scenariusze zajęć w przedszkolu i szkole podstawowej. Są to książki wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. Propozycja przedstawiona przez E. Płóciennik bazuje na koncepcji opracowanej w USA przez psychologa i psychometrę R.J. Sternberga (profesor Uniwersytetu w Yale; koncepcja zrównoważonej teorii mądrości). Stworzył on pełną koncepcję celowego kierowania rozwojem mądrości dzieci poprzez programy i oddziaływania nauczycielskie wspierające rozwój zarówno zdolności, umiejętności, cech sprzyjających mądremu zachowaniu dzieci, jak i postaw wobec otaczającego świata społecznego i moralnego. Termin „edukacja dla mądrości” został wprowadzony do polskiej literatury psychopedagogicznej przez prof. J. Czapińskiego przy redakcji naukowej publikacji zatytułowanej Psychologia pozytywna w praktyce1, w której znalazł się rozdział Jak nauczyć podopiecznych mądrego myślenia: program Edukacja dla mądrości napisany w oryginale przez A. Reznitską i R.J. Sternberga. Na język polski przetłumaczono tylko jedną książkę R.J. Sternberga i L. Spear-Swerling Jak nauczyć dzieci myślenia2. Więcej informacji na temat tej koncepcji w języku angielskim można znaleźć pod hasłem „Teaching for Wisdom”.

Celowo zorganizowane aktywne uczestnictwo dziecka w sytuacjach edukacyjnych angażujących do rozwiązywania problemów jest podstawą nabywania przez nie umiejętności i kompetencji w zakresie wartościowania, projektowania i wdrażania w życie mądrych decyzji, przedsięwzięć i zachowania w stosunku do siebie oraz innych.

Płociennik, popularyzując na polskim gruncie koncepcję R.J. Sternberga, w swoich artykułach i książkach również przyjęła nazwę „edukacja dla mądrości” jako określenie celowego procesu nauczania – uczenia się mądrości. Autorka podkreśla, że powinny być w nim uwzględnione zarówno działania dydaktyczno-wychowawcze nauczyciela, jak i aktywność dziecka – doświadczanie i przeżywanie przez niego skutków dobrego i mądrego zachowania w toku uczestnictwa w edukacjach i naturalnych sytuacjach w środowisku. Dlatego E. Płóciennik uważa, że w swoim postępowaniu metodycznym nauczyciel powinien projektować sytuacje sprzyjające poznawaniu przez dzieci siebie i środowiska, uczestnictwu w działaniach na rzecz własnego i społecznego dobra oraz sterować uwagą i zaangażowaniem dzieci w kierunku budowania nowej kultury życia opartej na wartościach ogólnoludzkich3. Zgodnie z koncepcją rozwijania mądrości dzieciom należy tworzyć warunki do uczenia się nie tylko tego, „co myśleć”, ale przede wszystkim – „jak myśleć”. Sternberg zwracał uwagę na trzy rodzaje myślenia: refleksyjne, dialogiczne i dialektyczne. Myślenie refleksyjne jest podstawą kontrolowania myśli i działania oraz analizy warunków lub dostępnych danych.

Myślenie dialogiczne pozwala na rozpatrywanie zjawisk z różnych punktów widzenia, rozwiązywanie problemów z uwzględnieniem różnych możliwości.

Natomiast myślenie dialektyczne sprzyja traktowaniu wiedzy w sposób elastyczny, płynny i relatywny – tworzona jest ona bowiem w procesie interakcji z odmiennymi poglądami4. Jako subskładniki i predyktory mądrości E. Płóciennik wymienia takie elementy, jak:

  • sprawiedliwość i rozwaga,
  • otwartość,
  • wrażliwość na problemy,
  • samoświadomość, samowiedza,
  • motywacja,
  • ciekawość poznawcza,
  • analityczność myślenia,
  • operacyjność i logiczność myślenia,
  • refleksyjność i krytycyzm w myśleniu,
  • twórczość,
  • praktyczność/pragmatyzm myślenia5.

Zdaniem E. Płóciennik celowo zorganizowane aktywne uczestnictwo dziecka w sytuacjach edukacyjnych angażujących do rozwiązywania problemów jest podstawą nabywania przez nie umiejętności i kompetencji w zakresie wartościowania, projektowania i wdrażania w życie mądrych decyzji,
przedsięwzięć i zachowania w stosunku do siebie oraz innych – pozwala więc wykształcić pewne nawyki i na ich fundamencie budować mądre życie6.

Aby wesprzeć i ukierunkować działania osób organizujących proces kształcenia, R.J. Sternberg sformułował zasady postępowania nauczyciela, który świadomie realizuje przygotowanie jednostki do mądrego funkcjonowania w społeczeństwie już od najmłodszych lat. Zgodnie z nimi nauczyciel powinien:

  • być wzorcem do naśladowania dla dzieci, ponieważ działania nauczyciela wcześniej czy później, w mniejszym lub większym zakresie mają szansę być odzwierciedlone w zachowaniu uczniów; dotyczy to także refleksyjnego myślenia i mądrego zachowania;
  • oprzeć pracę dydaktyczną na wartościach ogólnoludzkich;
  • projektować działania edukacyjne prowadzące do odkrywania i kształtowania przez uczniów własnych wartości;
  • dostrzegać i nagradzać mądre decyzje uczniów;
  • wspierać i pobudzać dążenia uczniów do osiągania sukcesów, koncentrując się na mocnych stronach dziecka i jego zdolnościach;
  • stosować...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy