Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat miesiąca

26 lutego 2018

NR 77 (Grudzień 2016)

Kształtowanie postaw
Wychowanie do wartości

0 34

Wychowanie do wartości to kierunek, który obecnie jest mocno osadzony w polityce oświatowej państwa. W ogłoszonych na obecny rok szkolny priorytetach wychowanie do wartości zajmuje ważne miejsce. Edukacja przedszkolna, a właściwie wychowanie przedszkolne, jak sama nazwa wskazuje, głównie bazuje na wychowywaniu dzieci, czyli przekazywaniu tego, co pomoże im właściwie funkcjonować w otoczeniu przedszkolnym, domowym, a następnie w szkolnym, rówieśniczym i życiu dorosłym.

 

Wychowanie do wartości, na poziomie edukacji przedszkolnej, w szczególności rozróżnianie dobra od zła, kształtowanie charakteru, postaw, ma miejsce od dawna. W podstawie programowej wychowania przedszkolnego treści te przejawiają się w wielu jej obszarach. Jednymi z celów wychowania przedszkolnego są: „budowanie systemu wartości, w tym wychowywanie dzieci tak, żeby lepiej orientowały się w tym, co jest dobre, a co złe”, „wprowadzenie dzieci w świat wartości estetycznych i rozwijanie umiejętności wypowiadania się poprzez muzykę, taniec, śpiew, małe formy teatralne oraz sztuki plastyczne”, „kształtowanie u dzieci poczucia przynależności społecznej (do rodziny, grupy rówieśniczej i wspólnoty narodowej) oraz postawy patriotycznej”.

Podstawa programowa wychowania przedszkolnego określa wprost treści, które odnoszą się do wartości ogólnych kształtujących postawy i charakter młodego człowieka. Są to następujące zapisy, np.:

  • dziecko grzecznie zwraca się do innych w domu, w przedszkolu, na ulicy,
  • dziecko wie, że nie należy chwalić się bogactwem i nie należy dokuczać dzieciom, które wychowują się w trudniejszych warunkach, a także że nie należy wyszydzać i szykanować innych,
  • dziecko rozumie potrzebę poszanowania odmienności i auto-
  • nomii drugiego człowieka,
  • dziecko dba o swoje zdrowie; zaczyna orientować się w zasa-
  • dach zdrowego żywienia i zdrowego trybu życia,
  • dziecko wie, jak trzeba zachować się w sytuacji zagrożenia i gdzie można otrzymać pomoc, umie o nią poprosić,
  • dziecko wie, jak należy się zachować na uroczystościach, np. na koncercie, na festynie, na przedstawieniu, w teat-
  • rze, w kinie,
  • dziecko zna swoje prawa i obowiązki,
  • dziecko wie, jakiej jest narodowości, że mieszka w Polsce, a stolicą Polski jest Warszawa, zna godło i flagę państwową, zna polski hymn i wie, że Polska należy do Unii Europejskiej,
  • dziecko wie, że wszyscy ludzie mają równe prawa.

Zanim jednak szerzej zajmiemy się wychowaniem ku wartościom, przypomnijmy, jak przebiega rozwój moralny dziecka. Otóż znany pedagogom psycholog dziecięcy Piaget wyodrębnił dwa stadia rozwoju moralnego, wskazując jednocześnie, że mają one związek z rozwojem społecznym. Dzieci w wieku przedszkolnym uważają, że coś jest dobre lub złe, bo rodzi określone konsekwencje. Na tym etapie rozwojowym ma miejsce automatyczne posłuszeństwo dzieci wobec zasad, bez rozumowania czy też oceniania. Zależność ta wynika z uczenia się w konkretnych sytuacjach, gdzie dominuje myślenie przyczynowo-skutkowe i konkretno-obrazowe.

O powodzeniu w kształtowaniu się pożądanej postawy moralnej, np. kształtowanej według treści podstawy programowej, gdzie jest jasno określone, co dziecko powinno osiągnąć, kończąc edukację, decyduje spójność wychowawcza. Jeśli okazuje się, że zasady postępowania są takie same zarówno w środowisku przedszkolnym, jak i domowym, maluchy przenoszą te zachowania, wiedząc, że spotka je za nie określona nagroda, czy też odrzucają konkretne złe zachowania, wiedząc, że czeka je za to kara.

Bardzo ważnym elementem kształtowania się pojęć moralnych u dzieci jest wprowadzanie dyscypliny. Nie chodzi tutaj o surowe czy też zasadnicze traktowanie dziecka,  ale o zachowanie konsekwencji w wychowaniu. Nadmierne pobłażanie bądź niespójność w metodach wychowawczych poszczególnych członków rodziny czy też personelu przedszkola powodują zagubienie. Dzięki konsekwencji w wychowaniu lub, jak kto woli, dyscyplinie mały człowiek otrzymuje poczucie bezpieczeństwa i ma możliwość życia w zgodzie ze standardami przyjętymi w domu, przedszkolu, grupie.

Okres przedszkolny to pierwszy etap kształtowania się pojęć moralnych u dzieci. Jednocześnie jest to bardzo ważny okres w życiu człowieka, będący podstawą do dalszego kształtowania się postaw moralnych, oceniania ich i wartoś-
ciowania. Z chwilą, kiedy dziecko nabywa więcej doświadczeń, zaczyna się orientować w szerszej rzeczywistości, kiedy posiada zdolność myślenia abstrakcyjnego, zapoczątkowuje się też względnie trwała postawa moralna, czyli drugi etap rozwoju moralnego.

Rozwój moralny młodego człowieka jest w pełni uzależniony od warunków, w jakich jest kształtowana postawa moralna poszczególnych osób. To, czy młodzi ludzie będą potrafili odróżniać dobro od zła i będą posiadali wysoką wrażliwość moralną, zależy od rozwiniętej u nich dojrzałości moralnej. Wiadomo, że postawa moralna kształtuje się przez lata, a wychowanie przedszkolne ze względu na okres rozwojowy człowieka jest początkiem tego rozwoju. Toteż rola nauczyciela i wszystkich osób, które biorą udział w procesie wychowawczym, jest ogromna. Każdy wychowawca ma nie tylko nauczyć dzieci odróżniania dobra od zła, dostarczać rzetelnej wiedzy o tym, na czym polega czynienie dobra lub wyrządzanie zła, ale przede wszystkim pozytywnie wpływać swoim przykładem na kształtowanie u młodych ludzi konkretnych zachowań i postaw moralnych. Bezsporne jest twierdzenie, że wychowanie moralne jest wychowaniem do wartości ogólnych, które powinny kształtować prawidłowe rozumienie dobra, prawdy i piękna. Dobroć jako wartość ma wiele cech charakterystycznych, takich jak: ciepło, serdeczność, czujność, gotowość służenia innym, bycie pracowitym, życzliwym, pomocnym. Wszystkie te wartości są fundamentem, na którym można budować osobowość człowieka pozytywnie nastawionego do świata.

Tymczasem otaczająca nas rzeczywistość jest coraz trudniejsza. Niedocenianie wartości wychowania moralnego prowadzi do wzrostu zjawiska brutalizacji życia, a także innych przejawów patologii społecznej w postaci agresji, nietolerancji, znieczulicy. Tak właśnie dzieje się w rodzinach, grupach rówieśniczych i niestety także w placówkach oświatowych, gdzie nie poświęca się dostatecznie dużo uwagi działaniom profilaktycznym i pracy wych...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy