Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat miesiąca

26 lutego 2018

NR 76 (Listopad 2016)

Nauka czytania - nowe zadanie przedszkola

0 35

Podstawa programowa wychowania przedszkolnego ponownie obliguje nauczycieli przedszkoli do nauki czytania. Listopad to miesiąc, w którym zazwyczaj dokonuje się podsumowania wstępnej analizy gotowości szkolnej dzieci, która z pewnością obejmuje stopień rozwoju funkcji decydujących o nauce czytania i pisania. Warto przeanalizować kilka kluczowych zagadnień warunkujących gotowość szkolną dzieci.


Od 2009 r. stopniowo wprowadzano reformę edukacyjną polegającą na objęciu obowiązkiem szkolnym sześciolatków. Obowiązująca do września 2016 r. podstawa programowa wychowania przedszkolnego nie przewidywała nauki czytania, a jedynie przygotowanie do nauki czytania i pisania. Przyjęcie takiego rozwiązania spowodowało, że przez siedem lat formalnie nie było obowiązku nauki czytania i pisania, ale w praktyce wyglądało to zupełnie inaczej. Wielu nauczycieli, wykorzystując potencjalne możliwości dzieci, nie rezygnowało z nauki czytania i pisania. W przypadku kiedy dzieci wykazywały zainteresowanie czytaniem i pisaniem, posiadały naturalną chęć podejmowania się tych zadań, niewykorzystanie takiej szansy przez nauczyciela byłoby błędem. Biorąc pod uwagę indywidualizację pracy z dzieckiem oraz jego optymalny rozwój można stwierdzić, że postępowanie nauczycieli było jak najbardziej właściwe, mimo że nie mieli oni takiego obowiązku. Błędem natomiast była i jest nadal nauka czytania bez odpowiedniego przygotowania dziecka, a ściślej mówiąc – bez osiągnięcia odpowiedniej sprawności poszczególnych zmysłów decydujących o funkcjonowaniu analizatorów warunkujących zdobycie tych umiejętności.

Wiadomo, że od września 2016 r. nauka czytania i pisania w przedszkolu obejmuje próby czytania oraz jeśli dziecko wykazuje taką chęć, to również pisania. Chodzi o to, aby dziecko w przedszkolu potrafiło ułożyć wyraz z liter, przeczytać ułożony z liter wyraz, podzielić zdanie na wyrazy, podzielić wyrazy na sylaby. Naukę pisania przypisuje się szkole, w przedszkolu mówi się raczej o przygotowaniu do nauki pisania. Nie każde dziecko nauczy się pisać już w przedszkolu, ale każde powinno poznać podstawowe zasady pisania, osiągnąć sprawność manualną pozwalającą prawidłowo trzymać ołówek, kreślić szlaczki i próbować pisać samodzielnie literki lub cyferki. To samo dotyczy nauki liczenia. W podstawie programowej znajdują się dokładne zapisy umiejętności, jakie każde dziecko powinno zdobyć na koniec przedszkola. Nauka liczenia obejmuje cyfry do 10 oraz umiejętność poprawnego ich dodawania i odejmowania, a także odróżniania zbiorów większych od mniejszych.

Prawidłowo rozwijający się sześciolatek jest w stanie osiągnąć te umiejętności bez względu na to, czy będzie uczył się w przedszkolu, czy w szkole. Świadczą o tym badania nad dojrzałością szkolną sześciolatków. Skoro mamy ponownie sześciolatki w przedszkolach i ponownie obowiązek kształcenia czynności szkolnych (czytanie, liczenie, przygotowanie do pisania), to warto odświeżyć wiedzę z zakresu gotowości szkolnej dzieci.

Gotowość szkolna dzieci inspirowała wielu badaczy do poszukiwań odpowiedzi na pytanie o znaczenie i możliwości optymalizacji przygotowania dziecka do podjęcia formalnej nauki

Pojęcie dojrzałości lub gotowości szkolnej dziecka funkcjonuje w literaturze psychologicznej od początku ubiegłego stulecia. Gotowość szkolna dzieci inspirowała wielu badaczy do poszukiwań odpowiedzi na pytanie o znaczenie i możliwości optymalizacji przygotowania dziecka do podjęcia formalnej nauki. Ujmując zagadnienie niejako w trzech kategoriach, wspomnieć należy o badaniach nad uczeniem się matematyki prowadzonych przez Edytę Gruszczyk-Kolczyńską, badaniach nad osiągnięciem umiejętności czytania i pisania prowadzonych przez Grażynę Krasowicz-Kupis czy Matrę Bogdanowicz oraz badaniach Anny Brzezińskiej skierowanych w stronę rozszerzania rozumienia dojrzałości szkolnej jako elementu procesu wychowania i edukacji w szeroko pojętym kontekście społecznym.

Ujmując zagadnienie w sposób dość ogólny, można stwierdzić, że dojrzałość szkolna dzieci uwarunkowana jest poprzez osiągnięcie odpowiedniego poziomu:

  • percepcji wzrokowej (analiza i synteza, identyfikowanie, porównywanie, kierunkowość, pamięć wzrokowa),
  • sprawności ruchowych, grafomotorycznych, w tym lateralizacji o typie ustalonym, oraz elementarnych umiejętności w zakresie orientacji przestrzennej (prawa–lewa, góra–dół względem siebie i innych osób),
  • integracji wzrokowo-ruchowej oraz percepcyjno-motorycznej w innych zakresach,
  • percepcji słuchowej (różnicowanie cech dźwięków, różnicowanie mowy i innych dźwięków, percepcja i dotwarzanie rytmów, pamięć słuchowa),
  • wymowy, czyli umiejętności budowania różnego typu wypowiedzi,
  • świadomości pisma jako systemu znaków, który rządzi się swoistymi regułami i ma określone odniesienie do mowy,
  • sprawności w zakresie uwagi oraz pamięci,
  • rozwoju myślenia (operacje umysłowe, odwracalność), 
  • nastawienia i motywacji.

 

Czynniki warunkujące osiągnięcie dojrzałości szkolnej dzieci

Nastawienie i motywacja. Rola tych czynników jest istotna dla wszelkich form aktywności i umiejętności kształconych nie tylko w przedszkolu. W przypadku umiejętności czytania odnosi się w szczególności do swoistych czynności komunikacyjnych. Pozytywne nastawienie i motywacja do czytania i pisania rozwijają się od okresu niemowlęcego przez kontakt z książką jako atrakcyjnym obiektem do manipulacji i poznawania otaczającej rzeczywistości. Relacje z opiekunami powiązane z sytuacją wspólnego czytania czy czytania dziecku wyzwalają zainteresowanie i chęć ponownego doświadczania przyjemności obcowania zarówno z książką jako przedmiotem (zabawką), jak i opiekunem. Kontakt z książką jako źródłem ciekawych informacji połączony ze wzmacniającym serdecznym kontaktem z bliską osobą jest bezcennym źródłem pozytywnego nastawienia emocjonalnego do czytania o trwałym charakterze. W badaniach prowadzonych przez Annę Brzezińską czynniki te zajmują szczególne miejsce obok sfery procesów psychomotorycznych i poznawczych jako te, które decydują o tym, czy dziecko chce czytać. Wczesny kontakt z książką kształtuje wewnętrzną potrzebę opanowania czynności czytania i pisania oraz w sposób naturalny buduje odporność na nieuniknione na początkowym etapie niepowodzenia. Toteż stymulacja procesów motywacyjnych powinna mieć szczególne miejsce w początkowej fazie nauki czytania i pisania. Chodzi o duże emocjonalne zaangażowanie dzieci w naukę, która nie wygląda jak nauka (w sensie kilkukrotnego powtarzania, trenowania itp.), tylko jak dobrze zorganizowana zabawa. Inaczej mówiąc, chodzi o to, aby zmotywować dziecko tak, by w efekcie naszych starań zechciało samodzielnie odkrywać dobrodziejstwo posiadania umiejętności czytania i pisania.

Kontakt z książką jako źródłem ciekawych informacji połączony ze wzmacniającym serdecznym kontaktem z bliską osobą jest bezcennym źródłem pozytywnego nastawienia emocjonalnego do czytania o trwałym charakterze.

Sprawność percepcyjno-motoryczna. Rozwój analizatorów: wzrokowego, słuchowego i kinestetyczno-ruchowego, jest uważany za fundamentalny na wczesnym etapie nauki czytania i pisania. Chodzi o wyrobienie gotowości psychomotorycznej, istotnej ze względu na różnicowanie wzrokowe liter (kształt, położenie), utrzymywanie kierunku i sekwencyjność postrzegania, prawidłowość w kreśleniu form literowych i ich łączenie. Wraz z opanowywaniem umiejętności czytania i pisania rozpoznawanie i kreślenie liter staje się zautomatyzowane, a rola analizy wzrokowej maleje na rzecz funkcji językowych i językowego przetwarzania informacji, toteż nie należy zbytnio przeceniać znaczenia funkcjonowania samych analizatorów, a raczej skupić się na współpracy między nimi. Mowa o integracji sensorycznej i sensoryczno-motorycznej. Warto sięgnąć do badań i literatury Maty Bogdanowicz, która w ciekawy sposób opisuje rolę nie tyle samej percepcji wzrokowej, słuchowej i ruchowej, ale i koordynacji wzrokowo-ruchowej, wzro...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy