Dołącz do czytelników
Brak wyników

Twarzą w twarz

25 lutego 2018

NR 79 (Luty 2017)

Wczesna diagnoza zaburzeń SI
o istocie oddziaływań na zmysły dziecka

0 32

Wywiad z Bożenną Odowską-Szlachcic – oligofrenopedagogiem, tyflopedagogiem, logopedą i terapeutką SI

 

Co to jest integracja sensoryczna?

Integracja sensoryczna (SI) to proces przetwarzania i organizowania w mózgu informacji sensorycznych, które są odbierane przez zmysły naszego ciała i z otoczenia. Mózg analizuje bodźce dotykowe, wzrokowe, słuchowe, smakowe i węchowe, które odczuwalne są wewnątrz i na zewnątrz ciała. Układy zmysłowe, współdziałając ze sobą, w sposób naturalny koordynują, przetwarzają i integrują docierające do nas informacje. W integracji sensorycznej kluczową rolę odgrywają dwa mniej znane systemy zmysłowe, nazywane zmysłami pozycji i ruchu. Są to: układ przedsionkowy, który dzięki receptorom w uchu wewnętrznym koordynuje ruchy oczu, głowy i ciała. Pozwala utrzymać równowagę m.in. podczas biegania, schylania się, skakania i jazdy na rowerze. Od jego funkcjonowania zależy opanowanie gier i zabaw ruchowych, np. z piłką oraz układ proprioceptywny, który odbierając informacje z mięśni, ścięgien i stawów, informuje mózg o pozycji i ułożeniu części ciała bez konieczności kontroli wzrokowej. Umożliwia wspinanie się, wskakiwanie i zeskakiwanie z różnych wysokości, podnoszenie przedmiotów o różnym ciężarze i wielkości. Ma też wpływ na orientację przestrzenną i sprawność 
manualną.

Prawidłowa organizacja sensoryczna wpływa na ogólny rozwój dziecka, umożliwia właściwe zachowanie, rozwój komunikacji słowno-językowej, prawidłowe reakcje oraz umiejętność opanowania technik szkolnych. Ma też związek z jego rozwojem emocjonalnym i społecznym.

Badania prowadzone w Stanach Zjednoczonych na początku 2000 r. wykazały, że 5–15% dzieci w wieku przedszkolnym przejawia w codziennym funkcjonowaniu zaburzenia przetwarzania sensorycznego.

Jakie zaburzenia rozwoju możemy eliminować dzięki terapii integracji sensorycznej?

Procesy przetwarzania sensorycznego mają wpływ na główne obszary rozwoju dziecka, takie jak rozwój motoryczny, adaptacyjny, poznawczy, na komunikację słowno-językową oraz relacje z otoczeniem.

Nierówne tempo pojawiania się poszczególnych umiejętności w określonych sferach rozwoju może wskazywać na dysfunkcje procesów integracji zmysłowej. Tego rodzaju opóźnienia i dysharmonie rozwojowe spowodowane są zwykle niedojrzałością określonych struktur układu nerwowego. Wówczas punktem wyjścia powinna być diagnoza procesów integracji sensorycznej. Po postawieniu diagnozy terapeuta SI opracowuje program terapii i tzw. dietę sensoryczną. Istotne znaczenie ma również modyfikacja środowiska oraz wskazanie nauczycielowi przedszkola lub szkoły technik pracy z dzieckiem z dysfunkcją sensoryczną. Tego rodzaju kompleksowe oddziaływania pozwalają zmniejszyć lub całkowicie wyeliminować wspomniane zaburzenia 
rozwojowe.

W bardzo wielu przypadkach to właśnie nauczyciele przedszkola jako pierwsi dostrzegają symptomy dysfunkcji sensorycznych u swoich uczniów. Zdarza się niejednokrotnie, że znacznie wcześniej je zauważają niż sami rodzice.

Czy nauczyciel przedszkola, niebędący terapeutą, może zaobserwować u dziecka zaburzenia integracji sensorycznej?

Zdecydowanie tak. W bardzo wielu przypadkach właśnie nauczyciele przedszkola jako pierwsi dostrzegają symptomy dysfunkcji sensorycznych u swoich uczniów. Zdarza się niejednokrotnie, że znacznie wcześniej je zauważają niż sami rodzice.

Bardzo ważna jest obserwacja ogólnego rozwoju motorycznego dziecka, poziomu, rodzaju i stopnia jego aktywności ruchowych oraz reakcji na otaczające bodźce. Nauczyciele przedszkola powinni również zwracać uwagę, jakie zabawki dziecko preferuje, czy unika określonych faktur, które wybiera najczęściej, jak reaguje na dźwięki, muzykę i poziom głośności, czy nie występują zaburzenia uwagi wzrokowej lub słuchowej, a może widoczna jest wybiórczość pokarmowa itp.

Od kilku lat na rynku wydawniczym jest coraz więcej publikacji, w których można znaleźć, w zależności od wieku dziecka, tzw. listy kontrolne określonych kategorii zachowań i różnego rodzaje kwestionariusze pozwalające wstępnie ocenić problemy sensomotoryczne. Dobrym przykładem mogą być listy kontrolne, formularze i charakterystyka układów zmysłowych w książce Integracja sensoryczna. Odpowiedzi na  pytania zadawane przez nauczycieli (2013), Harmonia Universalis. Myślę, że warto wymienić te poszczególne kategorie zachowań, które należy u dziecka ocenić. W odniesieniu dla trzy- i czterolatków są to:

  • umiejętności motoryczne,
  • ruch i równowaga,
  • dotyk,
  • słuch i mowa,
  • procesy trawienne i wypróżnianie,
  • emocje.

Natomiast u pięcio- i sześciolatków dodatkowo należy ocenić rozwój dużej i małej motoryki oraz stopień reaktywności układu nerwowego (nadaktywność psychoruchowa lub apatia, wycofanie i bierność).

Jakie zachowania dziecka powinny niepokoić wychowawcę przedszkolnego lub rodzica?

Na poszczególne obszary rozwoju dziecka trzeba spojrzeć przez pryzmat dysfunkcji integracji sensorycznej. 
W związku z tym, poprzez ukierunkowaną obserwację, należy ocenić:

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Przedszkola"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy